Sáp Nhập Đơn Vị Hành Chính 2026: Trọng Tâm Phân Cấp Phân Quyền Và Tối Ưu Thủ Tục Hành Chính Theo Quy Định Pháp Luật

Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã giai đoạn hiện nay không chỉ dừng lại ở bài toán hợp nhất địa giới hay tinh gọn bộ máy, mà cốt lõi nằm ở quá trình tái cấu trúc lại toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước. Căn cứ theo Nghị quyết số 35/2023/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2030, quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa việc kiện toàn tổ chức bộ máy và đảm bảo tính liên tục trong hoạt động quản lý. Khi quy mô địa bàn và dân số của các đơn vị mới tăng lên đáng kể, cơ chế phân cấp, phân quyền theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm thẩm quyền được giao đúng cấp, đúng trách nhiệm, giúp chính quyền cơ sở tăng cường tính chủ động và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh tại địa phương.

Tuy nhiên, việc đẩy mạnh phân cấp và ủy quyền trong giai đoạn sáp nhập đang đối mặt với nhiều thách thức pháp lý và thực tiễn gay gắt. Sự phân định giữa hình thức "phân cấp" và "ủy quyền" theo quy định tại Điều 13 và Điều 14 Luật Tổ chức chính quyền địa phương đòi hỏi các cơ quan chuyên môn phải ban hành hướng dẫn cụ thể để tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc lạm quyền. Nhằm cụ thể hóa tinh thần này, Nghị định số 24/2014/NĐ-CP và Nghị định số 107/2020/NĐ-CP về tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện đã tạo hành lang pháp lý cho việc tổ chức lại các phòng, ban chuyên môn. Việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật ở giai đoạn này đóng vai trò then chốt trong việc gắn kết giữa quyền hạn được giao với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu chính quyền địa phương.

Tác động trực tiếp và rõ nét nhất của quá trình sáp nhập địa giới hành chính chính là những xáo trộn trong việc tiếp nhận, xử lý thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Theo quy định tại Nghị quyết số 35/2023/UBTVQH15, các loại giấy tờ đã được cơ quan có thẩm quyền cấp trước khi sáp nhập nếu chưa hết thời hạn sử dụng thì vẫn tiếp tục được áp dụng; cơ quan nhà nước không được thu phí, lệ phí khi thực hiện chuyển đổi giấy tờ do thay đổi địa giới hành chính. Dù vậy, việc cập nhật thông tin trên các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và giấy tờ tùy thân như Căn cước công dân (theo Luật Căn cước năm 2023), Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (theo Luật Đất đai năm 2024) hay Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (theo Luật Doanh nghiệp năm 2020) vẫn tạo ra áp lực rất lớn lên bộ phận Một cửa nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

Nhằm đảm bảo bộ máy hành chính mới vận hành hiệu quả ngay sau khi sáp nhập, các địa phương cần quán triệt thực hiện Nghị định số 61/2018/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 107/2021/NĐ-CP) về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối liên thông giữa Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ giúp tự động hóa quá trình cập nhật địa chỉ, giảm thiểu tối đa nghĩa vụ kê khai lại của người dân. Bên cạnh đó, các cơ quan chuyên môn cần khẩn trương rà soát, tham mưu Chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành danh mục thủ tục hành chính được phân cấp, ủy quyền mới, bảo đảm tính công khai, minh bạch và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hàng đầu cho thành công của đợt cải cách.