Trong bối cảnh các ứng dụng vay tiền nhanh và “tín dụng đen” phát triển tràn lan, nhiều gia đình rơi vào khủng hoảng vì một bên tự ý vay tiền để cá độ bóng đá. Khi hôn nhân đổ vỡ, câu hỏi khiến nhiều người lo lắng là: Khoản nợ đó có bị coi là nợ chung và buộc vợ phải trả khi ly hôn không?
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, không phải khoản
nợ nào phát sinh trong thời kỳ hôn nhân cũng là nợ chung.
Để một khoản nợ được coi là
nghĩa vụ chung của vợ chồng, nó phải thuộc một trong các trường hợp quy định tại
Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:
“Điều
37. Nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng
Vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây:
1. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa
thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ
chồng cùng phải chịu trách nhiệm;
2. Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng
nhu cầu thiết yếu của gia đình;
3. Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định
đoạt tài sản chung;
4. Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để
duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của
gia đình;
5. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra mà theo
quy định của Bộ Luật dân sự thì cha mẹ phải bồi thường;
6. Nghĩa vụ khác theo quy định của các luật có liên
quan.”
Vay “tín dụng đen” để cá độ có phải nghĩa vụ chung?
Trước hết, cá độ bóng đá không phải là nhu cầu thiết yếu
của gia đình. Nhu cầu thiết yếu được hiểu là các chi phí phục vụ đời sống bình
thường như ăn uống, học tập, chữa bệnh, sinh hoạt. Cá độ là hành vi mang tính
cá nhân, thậm chí có thể vi phạm pháp luật, nên không thể xem là phục vụ lợi
ích chung.
Thứ hai, nếu người vợ không biết và không đồng ý việc
vay tiền, không ký tên, không bảo lãnh và không có bằng chứng thể hiện sự chấp
thuận, thì giao dịch đó là hành vi đơn phương của người chồng.
Theo Điều 45 Luật Hôn nhân và
Gia đình 2014, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập mà không vì
nhu cầu gia đình là nghĩa vụ riêng của người đó.
“Điều 45. Nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ, chồng
Vợ, chồng có các nghĩa vụ riêng về tài sản sau đây:
1. Nghĩa vụ của mỗi bên vợ, chồng có trước khi kết
hôn;
2. Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định
đoạt tài sản riêng, trừ trường hợp nghĩa vụ phát sinh trong việc bảo quản, duy
trì, tu sửa tài sản riêng của vợ, chồng theo quy định tại khoản
4 Điều 44 hoặc quy định tại khoản 4 Điều 37 của
Luật này;
3. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập,
thực hiện không vì nhu cầu của gia đình;
4. Nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của
vợ, chồng.”
Cuối cùng, Tòa án sẽ xem xét mục đích sử dụng thực tế
của khoản tiền vay. Nếu không có chứng cứ chứng minh tiền được dùng để chi tiêu
chung, mua sắm tài sản gia đình, đóng học phí cho con hoặc phục vụ sinh hoạt,
thì rất khó để xác định đó là nợ chung.
Khi ly hôn, Tòa án xử lý khoản nợ thế nào?
Khi giải quyết ly hôn, Tòa án sẽ tiến hành:
-
Xác
minh người đứng tên vay;
-
Làm
rõ mục đích vay tiền;
-
Đánh
giá có hay không sự đồng thuận của người vợ;
-
Xem
xét việc sử dụng tiền vay có phục vụ lợi ích gia đình hay không.
Nếu không đủ căn cứ xác định là nghĩa vụ chung, Tòa án
sẽ không buộc người vợ liên đới trả nợ. Chủ nợ, kể cả “tín dụng đen”, có nghĩa vụ chứng minh
đây là khoản vay chung nếu muốn yêu cầu cả hai vợ chồng cùng thanh toán.
Khoản vay “tín dụng đen” có được bảo vệ không?
Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay không
được vượt quá mức trần do pháp luật quy định. Phần lãi vượt quá sẽ không có hiệu
lực. Trong trường hợp cho vay lãi nặng, bên cho vay còn có thể bị xử lý theo
Bộ luật Hình sự 2015.
Điều này có nghĩa là không phải mọi yêu cầu đòi nợ đều
hợp pháp, và người vợ càng không thể bị ép buộc trả khoản vay trái pháp luật nếu
đó không phải nghĩa vụ chung.
Kết luận: Như vậy, Theo quy định của Luật Hôn nhân và
Gia đình 2014, khoản vay do chồng bí mật thực hiện để cá độ, không có sự đồng ý
của vợ và không phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình, về nguyên tắc được xác
định là nghĩa vụ tài sản riêng của chồng. Khi ly hôn, người vợ không phải
liên đới trả nợ nếu không có căn cứ chứng minh đây là nghĩa vụ chung. Việc xác
định đúng bản chất khoản nợ sẽ quyết định trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của
các bên trước Tòa án.